Қожағұлұлы Біржан (1825-1897) – қазақ халкының әйгілі әнші-композиторы, ақын. Туған жері Солтүстік Қазақстан облысының Жамбыл ауданына қарасты Жаңажол ауылы. Топырақ бұйырған жері Ақмола облысының Еңбекшілдер ауданына қарасты Қожағұл бүркеуі деген жер. Шыққан тегі — Орта жүз Ақсары Керей, оның ішінде Көшебе. Үлкен әкесі Қожағұл Бертісұлы Ресей отаршыларының қысымын көріп, 1826 жылы Көкшетау, Ақмола өңіріне қарай қоныс ауыстыруға мәжбүр болады.

Біржан сал алғашқыда Қызылжардағы екі жылдык орыс-қазақ мектебін оқып бітірген. Сонан соң осындағы медресеге оқуға түседі. Оның өнер жолына біржола бет бұруы осы медреседен басталады. Өйткені, медреседе ұстаздық еткен Имағамбет Ырғызбекұлы, Көрпеш Бахрамұлы деген кісілер Көшебелі көп Керейге аттары мәлім ақын, өнерпаз болған. Бұлар Біржанға діни ғибадатшылыққа қоса, ән-күй өнерін, ақындық-жыршылықты, қол өнерінің алуан түрлерін, атбегілікті, аңшылық-саятшылықты үйреткен. Тіптен тоғызқұмалақ, дойбы ойындарына дейін терең меңгеріп шығуға мән берілген. Яғни, Біржанның болашақ сал-сері атағына лайық болып, өнердің үлкен жолына түсуіне бірден-бір негіз болған. Ол Қызылжар медресесінен араб, парсы, шағатай тілін меңгеріп, оң-солын танып, өз ортасының сауатты адамы болып шыққан.

Біржан сал қазақ халқының  әншілік өнерін толыстырып, байытып, соны белеске көтере алған әйгілі композитор. Әрбір үлкен дарын иесі сияқты, ол қазақтың ән өнеріне өзіндік өрнек салып, өзіндік дара ән мектебін орнықтырып кетті. Өзі ғұмыр кешкен заманның тарихи-әлеуметтік ахуалы, салт-дәстүрі, адамгершілік-ізгілік қасиеттері, әсіресе, адам сезімінің алуан толқыныстары оның әндері арқылы сұлу сазбен, асқақ рухпен бедерленіп отырды. "Ақтентек", "Біржан сал", "Айбозым", "Алтын балдақ", "Айтбай", "Көкек", "Жоныпалды" сияқты әндері қазақ ән өнеріне шырай беретін, шоқтығы биік асыл туындылар.

Біржан салдың сан-сала өнерпаздық қырының бірі — оның айтыскерлігі. Біржанның айтыс ақыны ретіндегі тегеурінді дарыны ақын Сарамен айтысында жарқырай көрінеді. "Біржан-Сара" айтысы қазақ сөз өнеріндегі қанатты шабыт-тың, эстетикалық биік өренің, өмірді реттеу мен бейнелеудегі пәрменділіктің жарқын үлгісі болып табылады.

Өз кезегіндегі Біржан салдың биік өнері Жаяу Мұса, Басығараның  Қанапиясы, Құлтума,  Ақан сері, Балуан Шолақ, Үкілі Ыбырай сияқты әнші-композиторларға тікелей ықпал етіп, тағылым болып, ән өнерінің одан әрі өріс ұзартуына шапағатын тигізді. Біржан мен Сара айтысып арқау ете отырып, композитор М.Төлебаев әлемге әйгілі "Біржан-Сара" операсын дүниеге келтірді.

Біржан сал өмірінде төрт рет некелі болып, он бір ұл сүйген адам. Бірінші әйелі Балқаштан - Ақыл, Алтынбек, Әділбек, Мақұлбек, екінші әйелі Ләйләдан - Ахметжан, Ахметбек, үшінші әйелі Айтбайдан - Ахметқали, Айтжан, Айтмұхаммед, төртінші әйелі Әпіштен - Теміртас, Қалкен есімді ұлдар туған. Әлеуметтік ауыртпалық, репрессия зобалаңы, соғыс салдарынан осы балалардың ішінде тек Теміртастан ғана ұрпак жалғасты. Теміртастан Мұхаммедқали туған.

 Дереккөз: М. Жолдасбекұлы, Қ. Салғарұлы, А. Сейдімбек. Ел тұтқа. - Астана: KUL TEGIN. – 2009 ж