Бұрынғы Бөкей ордасында, қазіргі Батыс Қазақстан облысының Орда ауданына қарасты Қарамола деген жерде дүниеге келіп, өзінің ата қонысынан топырақ бұйырған.

Ата-бабасы Өріс (Орыс) ханнан бері қарай хандық биліктен қол үзбеген. Бөкей хан өлген соң, Дәулеткерейдің әкесі Шығай сегіз жылдай Бөкей ордасына хандық билігін жүргізген. Дәулеткерей төре күйлерінің дәстүрін біржолата орнықтырып, төре тартысты тұтас бір мектеп ете алған адам. Сондықтан да болар, Дәулеткерейді академик А.Жұбанов төре күйлерінің атасы дейді.

Әрине, Дәулеткерей тақыр жерден өнген дарын емес. Ол өскен ортада күйшіліктің әбден қалыптасқан дәстүрі болған. Соқыр Есжан, Байжұма, Мүсірәлі сияқты күйші домбырашылар Орда төңірегіне құлақ түргізген дарын иелері еді. Дәулеткерей осы күйшілердің дәстүрін шабыт тұғыры еткен. Дәулеткерей бойындағы дарынның тек тамыры сөз болғанда өзі шыққан әулеттің өнерпаздық дәстүрін де айта кеткен жөн.

Бөкей ордасындағы төре тұқымдарының арасында хандық билікті күйттеуден гөрі өнер мен ғылымға құлай берілгендері де аз болмаған. Дәулеткереймен немере болып келетін Мұхит бүкіл Кіші жүздегі ән мектебінің туын көкке шанышқан дарын. Сондай ақ Арынғазы, Жантөре, Өрейжан сияқты өкше басар інілері де төңірегін күймен баураған өнерпаздар болған. Тіптен, бел баласы Салауаттың өзі сұлтандық билікті тәрік етіп, күйден көбірек жұбаныш тапқан. Дәулеткерейдің туған жиені Бөкейханов Науша бүкіл өмірін нағашысының күйлерін насихаттауға арнаса, екінші жиені, Орынбордың кадет корпусын бітірген дарынды түлек Бабажанов Салық бүкіл өмірін халықты билеуге емес, ғылым білімге арнаған.

Жастық шағында ұлы күйшінің жақсыға қызыққанын, жүйрікке құмартқанын, сұлуға сүйсінгенін, тіптен жастыққа жарасатын жалын сезімге бой алдырған сәттерінің аз болмағанын байқау қиын емес. Бұған оның Қыз Ақжелең, Қосалқа, Ысқырма, Желдірме, Қоңыр, Құдаша сиқты күйлерінің тақырыбы ғана айғақ емес, ең алдымен осы күйлердің жүрек тербер сазы, қалтқысыз сезімі, бозбаладй елпілдеген мінезі куә. Ал есейген шағында дарын иесінің өмірге көзқарасы өзгеріп, онысы туындыларында көрініс таба бастайды. Ол өзі ғұмыр кешкен алмағайып кезеңде күйді жұбаныш етумен тынбай, күй арқылы қоғамға, заманға үкім айтқан суреткер. Әсіресе, 1855 жылы Петербургке барып, Александр ІІ патшаның таққа отыру салтанатын көріп қайтқаннан кейін, елінің тағдырына басқаша көзқарас қалыптасады.

Дәулеткерейдің осы тұста күйшілік өнерге құныға ден қойып, шабытын жанығандай күй кешуіне Құрманғазымен кездесуі себепші болады. Қос ұлы күйші іштей түсінісіп, арман-тілектері бір арнадан тоғысып, бір-біріне күй де арнайды. Дәулеткерей өзі туып өскен ортадағы ел жұрттың тағдыр тіршілігіне ерте араласқан. Хан сұлтандықтың өз төңірегіне ғана түгін дүрдиткені болмаса, күні өтіп бара жатқан қаугөрік халін ерте түсінген. Орданың ғана емес, байтақ елдің тағдыры отаршылдықтың қыл тұзағына шырмалғанын ерте сезінген.

Дәулеткерейдің ең бір драмалық шиеленіске толы күйлері осындай ахуалмен байланысты дүниеге келген. Ол Тартыс, Шолтақ, Топан, Жігер сияқты күйлері арқылы өзі куә болған өмірдің қан сөлін сорғалатып көрсете отырып, сол өмірге суреткер ретінде өз үкімін айтқан. Әсіресе, Жігер күйінің жөні бөлек. Жігер Дәулеткерейдің ғана шыққан биігі емес, бүкіл қазақ күйлерінің асқар белі. Егер, дүние шіркіннің дидарында осынау фәни жалғанға жылап келіп, жылап кететін адамның көңілін жұбататын, жүрегін жылытатын, санасын сергітетін бір құбылыс болса, ол Дәулеткерейдің күйлері. Ұлы күйші қиын заманның қасірет қамауына тап болған бейбақ халқын домбырасымен жұбатқан.

Күйші жөніндегі көптеген мәліметтер Ахмет Жұбановтың ерен еңбегінің арқасында қайта оралды. Дәулеткерей домбыра тартуды Мүсірәліден үйренеді. Ол сондай-ақ орыстың балалайкасында, гитара мен мандолинада да шебер ойнаған. ХІХ ғасырдың 80-жылдарында өмірден озған Дәулеткерей күйлері халық музыкасының алтын қорынан орын алып, күні бүгінге дейін зор маңызын жоғалтқан емес. Қандай өнер иесі болса да өзі ғұмыр кешкен заманнан тысқары бола алмасы анық. Өзі куә болған кезеңнің тыныс-тіршілігі, болмыс-бітімі суреткер туындысынан көрініс табары сөзсіз. Бұл қасиеттен Дәулеткерей де шет қалмай, саналы ғұмырының барысында күй өнерін асқақтатып, артына өлместей мұра қалдырып өтті.

Бір ғана дәулескер домбырашы Науша Бөкейханов Дәулеткерейдің елуге тарта күйін кейінгі ұрпаққа мирас етіп табыстаса, ал күйшінің сол дәуірдегі артынан ерген шәкірттері ұстаздарының өнерін бағалап “Бапас” деп атаған екен. Ол – күй атасы деген мағынаны береді.