Аронұлы Сүйінбай (1815-1898) - қазақтың әйгілі ақыны, айтыс өнерінің майталман жүйрігі. Туып-өскен жері Алматы маңы, Жамбыл ауданына қарасты Қарақыстақ елді мекені. Осы өңірден топырақ бұйырған. Шыққан тегі - Ұлы жүз Шапырашты тайпасының ішіндегі Екей руы. Шежіре дерегі бойынша арғы атасы Күсеп дәулескер қобызшы болған. Күсептен — Арон, одан Сүйінбай туған. Сүйінбайдан туған Малыбай, Бағыжан, Жетібай есімді балаларының ұрпағы өсіп-өнген.

Сүйінбайдың ақындық дарынының алтын бесігі — халқының ежелден қалыптасқан өнерпаздық дәстүрі. Әсіресе, ел ішінің сөз өнерін әспеттеген ұлы дәстүріне жастайынан құлық-ты болған Сүйінбай, өзінің бойындағы ақындық дарынын ерте үштап, төңірегіне ерте танылады. Ел аузында айтылатын:

"Екейде елу бақсы, сексен ақын,

Жаратып мінеді екен ерттеп атын.

 Қобызға домбырасы үнін қосып,

              Гулейді жын қаққандай кешке жақын "- деген өлең сол ортаның ән-күй мен өлең-жырды айрықша дәстүр еткенін анғартса, одан тағылым алып өскен Сүйінбайдың:

"Атыңнан айналайын Қызыр бабам,

                         Түсімде таңға жуық келді маған.

Білмеймін "өлең" деді, "көген" деді,

Сайрауық құстар келіп төнді маған" — деуі, оның ақындық дарынының ерте оянғанын анғартады.

Сүйінбайдың даңқын елге жайған, ауыздан ауызға тараған шығармаларының бір шоғыры өз кезіндегі хан-қара, би-төре, бай-манаптарға, көз көрген замандастарына қарата айтылған өлендері. Бұл өлендері, ол бір жағынан — елдің мұңын мұндап, жоғын жоқтайтын, табанды да турашыл азаматтың түлғасын танытып отырса, екінші жағынан — айтар ойын ұрымтал образ, ұтқыр ой арқылы жеткізуге шебер ақынның тегеурінді қарымын танытады.

"Хан емессің, күйіксің,

Қалың елді айдап жеп,

Теріңе зорға сиыпсың,

Ұры-қары залымның,

Жаныңа бәрін жиыпсың . . .

Дүниені жұтса тоймайтын,

Түпсіз жатқан ұйықсың.

Қадірің жоқ халыққа,

Аққан судай сұйықсың", — дейді Сүйінбай. Құнарлы сөз, құдіретті мінез, кесек ой, келелі уәж оның поэзиясына, эпикалық қарым, көркемдік сипат дарытып отырады.

Сүйінбайдың, әсіресе, айтысқа түскенде қынынан суырылған қылыштай жарқылдап, өзінің туа біткен ақындық стихиясымен қауышқандай әсерге бөлеп отырады. Оның Майлықожамен, Тезек төремен, Қатағанмен, Арыстанбекпен айтыстары нағыз шашасына шаң жуытпайтын жүйріктің айғағы. Сүйінбай поэзиясы арқылы қазақтың айтыс өнерінің өрісі анағүрлым ұзарып, биіктеді, тақырып аясы кеңейіп, әлеуметтене түсті.

Эпикалық қарымдағы ақын ретінде Сүйінбай халыктың әр түрлі жыр-дастандарын таңды-танға ұрып айтып, "Манас", "Көрұғлы", "Рүстем-Дастан", "Тотынама" сияқты туындыларды шығармашылықпен өзінше жырлаған.

Оның Сұраншы, Сауырық батырлар туралы циклды өлендері мен толғаулары нағыз эпик ақынның өресін танытатын өлмес мұра. Мұнда ежелгі эпосқа тән аскақрух, алапат теңеулер карша борап отырады. "Лашын құстай түйілген, ақ тұйғындай шүйілген " батыр тұлғасын, " отыз жылдай алысқан, қырық жылдай шабысқан " дұшпан бейнесін нағыз жыраулық тегеурінмен сипаттайды.

Кез келген біртуар дарын иесі сияқты, Сүйінбай да шапағат нұрын алысқа шашқан, өзіндік мектеп қалыптастырған, үлгі-өнегесін өкше басар ұрпағына жұғысты ете білген құнарлы ақын. Бұл ретте ұлы Жамбылдың "Менің пірім — Сүйінбай!" деп ағынан жарылуы, ұлы Мұхтар Әуезовтың "Сүйінбай Жетісу ақындарының алтын діңгегі" деп нық сеніммен айтуы -жарқын айғақ.

 Дереккөз: М. Жолдасбекұлы, Қ. Салғарұлы, А. Сейдімбек. Ел тұтқа. - Астана: KUL TEGIN. - 2009.