«Не айтса да біліп, тауып айтатын»

Еуразия ұлттық университетінде ҰҒА академигі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, ғылым мен техникаға еңбегі сіңген қайраткер, филология ғылымдарының докторы, профессор Р.Нұрғалидың 70 жылдық мерейтойына орайластырылып «Рымғали Нұрғали мұрасы және қазіргі әдебиет пен тіл ғылымының көкейкесті мәселелері» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті.

Конференцияның ашылу салтанатында университет ректоры Б.Әбдірайым: «Көрнекті ғалым, қоғам қайраткері Рымғали Нұрғали еліміздің білімі мен ғылымына өлшеусіз үлес қосты. Оның жетекшілігімен көптеген кандидаттар мен докторлар ғылым әлеміне жолдама алды. Алдағы уақытта біз Еуразия ұлттық университетінде Рымғали Нұрғали атындағы дәрісхана ашуды жоспарлап отырмыз. Дәрісхананы ашу салтанаты қыркүйек айында өтетін Тіл мерекесіне орай ұйымдастырылады», - десе, алғашқылардың бірі болып баяндама жасаған Мәжіліс депутаты У.Қалижан Р.Нұрғалиевтің өз тағдырына қатысты тұстарын тілге тиек етіп: «1966 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне құжаттарымды тапсырып, емтиханға дайындалып жүрдім. Консультацияға Р.Нұрғали келетін болса, оны асыға күтетінбіз. Бетің бар, жүзің бар демей, тура сөйлейтін жас жігіт екен. Ол: «Егер, мұғалім болғыларың келсе, педагогикалық институтқа бару керек, ал өз тағдырларыңды қазақ әдебиетімен байланыстырғыларың келсе, КазГУ-ге кел» дейтін. Мен академик Р.Нұрғалиды абитуриенттен докторлыққа дейін жеткізген ұстазым деп білемін» деді.
Ғалымның шығармашылық мұрасын зерделеу арқылы гуманитарлық бағыттағы ғылымның маңызды мәселелері талқыланған жиында Р.Нұрғалидың кітап және сурет көрмесі ашылды. Көрмеге жазушының «Талант тағдыры», «Күретамыр», «Қазақ драматургиясы», «Өнердің эстетикалық нысанасы» және «Дән», «Ай қанатты арғымақ» атты зерттеулері мен прозалық кітаптары қойылды. Р.Нұрғалидың «Трагедия табиғаты», «Өнер алды қызыл тіл», «Сырлы сөз», «Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры», «М.Әуезов және Алаш», «Сөз өнерінің эстетикасы», «Алашордашылар» сынды сүбелі монографиялары да осы жерден табылды.
«Аяулы Рымғали бүгін жетпіске шығатын еді. Аз қалғанда арамыздан кетті. Ажал ешқашан айтып келмейді. Біздер оны байқатпай қалжыңдап, батыртпай шымшылап, ортамызда әлі жүре тұратын шығар деп ойлайтын едік. Ол арамыздағы ең білікті, ең өрелі, ең талғампазымыз еді. Қандайда бір қайран қалдырар мәселелер шыққанда «Бір білсе, Рымғали білетін шығар, ол не дер екен?» деп ойсырқап отыратынбыз. Сондайда ол әдебиеттегі әзілкештігін тастап, қадала тоқтап, сөзді үсті-үстіне бастырмалатып сөйлеп кететін. Ол қазақ сөзінің дәлдігін, қазақ пікірінің дәлелділігін, қазақ ойының дәйектілігін қатаң қадағалайтын санаулы сарапшылардың бірінен еді. Не айтса да біліп айтатын, тауып айтатын, бұлтармаға, бұлтарысқа жүгірмейтін. Ол әуелі әдебиет сынынан бастап, теориясы мен тарихына көшті. Әдебиетіміздің шыңдалу жолын зерттеді. Қазақ ойының қастерлі табиғатын зерделеді. Қазақ ойының кідіріп қалған жерлері болса болар, бірақ мүдіріп қалған жері жоқ екенін көрсетті. Тарих қайраңының талай шоқалағы тап келгенде бәрінен де амал тапты. Сыртын күлімдетпей, ішін бүтіндетті» деді конференцияда Ә.Кекілбаев.

Қанат МАХАМБЕТ
Астана

Дереккөз: «Айқын» республикалық қоғамдық-саяси газеті.  

02.06.10.